Het Meesterstuk

Klokkenmaker Jan van Brussel woonde en werkte van 1730 tot 1743 in Alkmaar. De ambitie van deze ambachtsman reikte verder dan uitsluitend het verrichten van reparaties. Werkelijke erkenning op het vakgebied vindt plaats na de presentatie van een zelf gebouwde klok in de vorm van een meesterstuk, aldus het gilde. De regie voeren over de bouw van een rijk geornamenteerd Staand Horloge, waarbij de uurwerkmaker, wijzerplaatschilder en meubelmaker elkaar tot een topprestatie weten te inspireren…; dat was de ultieme wens van Jan van Brussel. Tevergeefs deed de klokkenmaker een beroep op zijn klantenkring om een dergelijke opdracht binnen te halen. Maar Alkmaar leek te klein voor de ambitie van Jan van Brussel. Op zekere dag ontmoette de klokkenmaker een Alkmaarse magistraat voor de ingang van een plaatselijke horecagelegenheid, die hij zojuist bezocht had. Zelfoverschatting bij de lokale bestuurder kreeg extra impulsen door de spiritualiën, welke daarvoor waren genoten. Het belette de magistraat echter geenszins tot het plaatsen van een belangrijke opdracht bij de klokkenmaker. Jan van Brussel werd gevraagd een staande klok te bouwen die als pronkstuk zou wedijveren met de mooiste Amsterdamse Staande Horloges. Een bijna onmogelijke opdracht, omdat de meesterstukken uit de hoofdstad tot de beste en fraaiste in hun soort behoorden. Buiten de hoofdstad werden dergelijke klokken eigenlijk nooit gebouwd ; de vakkennis in de regio was over het algemeen minder. De Alkmaarse magistraat leek niettemin zelfbewust en zelfverzekerd in zijn opdracht en Jan van Brussel ging er gretig op in, niet in de laatste plaats gedreven door zijn eigen ambitie. Vele maanden van studie en overleg zouden volgen. Het zoeken van de juiste materialen en het coördineren van het uit te besteden werk, vergden meer tijd dan verwacht. Ook de opdrachtformulering t.b.v. de magistraat kwam moeizaam tot stand. Mede omdat de aankoop van een nieuw pand aan de Oude Gracht voor deze vooraanstaande burger op het laatste moment was afgesprongen, waardoor de bestemming van de staande klok onzeker werd. Toen bovendien malversatie en omkoperij de magistraat in grote verlegenheid brachten, en hij zijn belangrijke positie in het stadsbestuur moest opgeven, terwijl de voorbereidingen voor de bouw van het Staande Horloge nog niet waren afgerond, betekende het een roemloos einde van de opdracht. Wat als meesterstuk en toppunt van vakmanschap voor klokkenmaker Jan van Brussel zou moeten doorgaan, werd uiteindelijk een deceptie voor de vakman uit Alkmaar. Financiële problemen kruisten zijn pad. Het beïnvloedde de levenswandel van de ambachtsman. Teleurgesteld verruilt Jan van Brussel in 1743 zijn vestigingsplaats en verhuist van Alkmaar naar Hoorn. Werkstukken van zijn hand zijn ook daarna nooit getraceerd of beschreven in de archieven.

In september 2008 wordt een prachtig Staand Horloge ter reparatie aangeboden in de klokkenmakerij aan de Molenstraat. Het is te kwalificeren als een meesterstuk! De klok is gesigneerd door Jan van Brussel te Alkmaar.


Duinstreek bijlage "Kunsttiendaagse 2008"

Home